Kiến Thức Chung

Phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm

Ngày đăng: 24/02/2021, 10:26

Bài viết đi sâu phân tích thực trạng phát triển du lịch tại làng cổ Đường Lâm – một di sản cấp quốc gia đặc biệt và đề xuất một số giải pháp phát triển du lịch cộng đồng để du lịch Đường Lâm phát triển bền vững và tương xứng với tiềm năng vốn có của nó. VĂN HÓA DU LỊCH PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI LÀNG CỔ ĐƯỜNG LÂM PHẠM THỊ HẢI YẾN, ĐỖ TRẦN PHƯƠNG Tóm tắt Du lịch cộng đồng xem xu hướng phát triển du lịch bền vững, phương thức phát triển du lịch hiệu quả, khơng mang lại nhiều lợi ích kinh tế mà cịn góp phần bảo tồn phát huy giá trị văn hóa độc đáo địa phương Trên nước có nhiều địa phương áp dụng thành cơng mơ hình du lịch cộng đồng Bài viết sâu phân tích thực trạng phát triển du lịch làng cổ Đường Lâm – di sản cấp quốc gia đặc biệt đề xuất số giải pháp phát triển du lịch cộng đồng để du lịch Đường Lâm phát triển bền vững tương xứng với tiềm vốn có Từ khóa: Du lịch cộng đồng, di sản văn hóa, làng cổ Đường Lâm Abstract Community-based-tourism (CBT) is now considered a trend of sustainable tourism development, a very effective way of developing tourism, which not only brings many economic benefits but also contributes to conservation and promotion of local unique cultural values Across the country there are many localities that have successfully applied the CBT model The paper deeply analyzes the tourism development situation in the ancient village of Duong Lam – a special national heritage and proposes some solutions for developing community based tourism, making Duong Lam develop tourism sustainably and commensurate with its inherent potential Keywords: Community-based tourism, cultural heritage, Duong Lam ancient village Du lịch cộng đồng 1.1 Khái niệm D u lịch cộng đồng (DLCĐ) xem xu hướng phát triển du lịch bền vững, phương thức phát triển du lịch hiệu quả, có nhiều cơng trình nghiên cứu du lịch cộng đồng nước Tuy nhiên, viết này, tác giả xin đưa khái niệm mà nội hàm DLCĐ lên rõ nét Trong Tài liệu hướng dẫn phát triển du lịch cộng đồng, Viện Nghiên cứu Phát triển ngành nghề nông thôn Việt Nam đưa khái Số 29 (Tháng – 2019) niệm: Du lịch cộng đồng loại hình du lịch cộng đồng người dân phối hợp tổ chức, quản lý làm chủ để đem lại lợi ích kinh tế bảo vệ môi trường chung thông qua việc giới thiệu với du khách nét đặc trưng địa phương: Phong cảnh, văn hoá… [4, tr.3] 1.2 Nguyên tắc phát triển du lịch cộng đồng a Thừa nhận, hỗ trợ thúc đẩy sở hữu cộng đồng du lịch Điều kiện tiên để hình thành phát triển hoạt động DLCĐ địa phương tài nguyên du lịch, đặc biệt tài VĂN HÓA NGHIÊN CỨU 89 VĂN HÓA NGHIÊN CỨU nguyên du lịch nhân văn phong tục tập quán, ẩm thực, trang phục, loại hình sinh hoạt cộng đồng Do vậy, hoạt động DLCĐ dựa vào việc khai thác giá trị cần giúp cộng đồng hiểu vai trò người chủ từ họ có ý thức tham gia, trì phát triển hoạt động du lịch địa phương b Thành viên cộng đồng tham gia từ lúc bắt đầu khía cạnh Sự tham gia cộng đồng địa phương từ khâu lập kế hoạch đến thực đánh giá quan trọng để đảm bảo cách tốt quyền sở hữu địa phương phát huy tối đa tham gia địa phương c Nâng cao chất lượng sống DLCĐ góp phần giải việc làm giúp thay đổi cấu việc làm địa phương, đào tạo nguồn lao động chỗ, cải thiện chất lượng lao động vùng địa phương, giảm di cư từ nông thôn đô thị d Đảm bảo bền vững môi trường DLCĐ đóng góp trực tiếp mặt kinh tế việc bảo tồn đa dạng sinh học tài nguyên tự nhiên, bảo vệ môi trường e Bảo tồn giá trị văn hoá độc đáo cộng đồng địa phương Các cộng đồng nhận thức vai trị trách nhiệm việc cung cấp trải nghiệm du lịch thành cơng, mà cịn phải hiểu tác động tích cực tiêu cực du lịch ảnh hưởng đến họ mơi trường văn hóa họ thiếu quy hoạch quản lý f Củng cố giao lưu văn hoá DLCĐ mở hội tiếp cận, trao đổi, giao lưu với nhiều văn hóa giới, qua mở mang dân trí g Tơn trọng khác biệt văn hoá phẩm giá người Khách du lịch tham gia hoạt động DLCĐ thường có xu hướng mong muốn khám phá đặc trưng văn hóa địa phương 90 Số 29 (Tháng – 2019) nơi hẻo lánh, xa xôi khác biệt so với văn hóa họ Do vậy, hoạt động DLCĐ cần giúp du khách hiểu giá trị văn hóa cộng đồng địa phương nơi họ đến để từ hình thành thái độ tơn trọng giá trị tập thể tạo chúng h Phân chia lợi ích cơng thành viên cộng đồng DLCĐ giải pháp mang lại công chia sẻ lợi ích, trách nhiệm với cộng đồng địa phương, tạo hội cho phát triển bình đẳng i Sử dụng phần trăm thu nhập định từ du lịch để đầu tư vào phúc lợi cộng đồng Trong việc chia sẻ lợi ích, doanh thu từ hoạt động du lịch thường chia cho tất người tham gia, phần để riêng đóng góp cho tồn cộng đồng địa phương thông qua quỹ cộng đồng, quỹ sử dụng cho mục đích tái đầu tư vào sở hạ tầng cầu, đường, điện, nước lĩnh vực phúc lợi cộng đồng khác y tế giáo dục… Di sản văn hóa tiêu biểu thực trạng khai thác di sản văn hóa để phát triển du lịch cộng đồng làng cổ Đường Lâm 2.1 Di sản văn hóa tiêu biểu Nằm cách Hà Nội khoảng 50km, vùng văn hóa xứ Đồi, làng cổ Đường Lâm bao gồm thơn là: Mơng Phụ, Đồi Giáp, Cam Thịnh, Đông Sàng, Cam Lâm, nằm địa giới hành xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây Làng dành tặng nhiều mỹ từ: “Làng cổ Việt”, “Làng cổ đá ong”, “Bảo tàng sống văn hóa nơng thơn” Với diện tích 164ha, dân số 8.000 người, làng cổ Đường Lâm địa thu hút khách du lịch tìm hiểu văn hóa làng quê Việt Nam, du lịch thôn dã, du lịch trải nghiệm homestay đồng quê Theo thống kê Ban quản lý di tích làng cổ Đường Lâm, làng có 98 ngơi nhà cổ, đình, đền, chùa cổ, hàng chục quán, điếm, giếng cổ, văn chỉ, võ chỉ, miếu, nhà bia, nhà VĂN HÓA DU LỊCH tưởng niệm Trong đó, di sản bật khai thác để phục vụ du lịch: Di tích tơn giáo – tín ngưỡng – Đình làng Mơng Phụ: Một ngơi đình thiêng tâm thức người dân xứ Đồi nói riêng người dân nước nói chung Đình thờ Tản Viên Sơn Thánh – vị thánh đứng đầu Tứ Việt Nam (Tản Viên Sơn Thánh, Thánh Gióng, Chử Đồng Tử, Mẫu Liễu Hạnh) Sự độc đáo ngơi đình mảng chạm khắc rồng, phượng, cỏ cây, hoa tinh xảo – Đền thờ Thám hoa Giang Văn Minh: Trong lịch sử bang giao Việt Nam – Trung Hoa, có nhiều sứ thần Việt Nam tiêu biểu “Đi sứ phương mà không làm nhục mệnh vua”, giữ vững quốc thể cho đất nước Giang Văn Minh số sứ thần Đền thờ ông xây dựng từ thời vua Tự Đức, tòa bái đường gian hậu cung thâm nghiêm để du khách đến chiêm bái – Đền thờ Phùng Hưng: Đến du khách có dịp tưởng nhớ đến người anh hùng dân tộc, người tự xưng Đô Quân, phất cờ khởi nghĩa chống lại ách đô hộ bạo tàn nhà Đường Hiện đền thờ cịn cụm cơng trình bái đường hậu cung mang dáng dấp kiến trúc kỷ XIX – Đền thờ lăng Ngô Quyền: Một cơng trình có nhiều nét kiến trúc tương đồng với đền thờ Phùng Hưng, mang dấu ấn kiến trúc kỷ XIX để tưởng nhớ người anh hùng dân tộc có cơng đánh bại cơng xâm lược quân Nam Hán Ông lịch sử ghi nhận ông tổ trung hưng Đại Việt người có cơng chấm dứt 1.000 năm Bắc thuộc – Chùa Mía (Sùng Nghiêm Tự): Một ngơi chùa độc đáo, xây dựng từ kỷ XVII tiếng với phong cách kiến trúc độc tháp, tháp chuông uy nghi, tháp Cửu phẩm liên hoa mang ảnh hưởng Ấn Độ giáo hệ Số 29 (Tháng – 2019) thống tượng Phật phong phú, coi nhiều Việt Nam (287 tượng) Di tích kiến trúc cổ – Cổng làng Mông Phụ: Là điểm nhấn du khách đến với làng cổ Đường Lâm Một cổng làng đơn sơ, nằm tán đa cổ thụ mang lại nhiều cảm xúc cho du khách, gợi lại nhiều đặc trưng làng quê Việt Nam với “cây đa, bến nước, sân đình” – Ngơi nhà cổ ơng Hà Ngun Huyến: Là di tích xếp hạng nhà cổ dân sinh loại Ngôi nhà gây ấn tượng mạnh cho khách tới thăm màu xanh cối Vốn có nghề nấu tương, ơng Huyến dành hầu hết diện tích sân làm nơi chế biến Các vại tương màu nâu trầm xếp hàng khoảng sân gạch – Ngôi nhà cổ ông Nguyễn Văn Hùng: Được xếp hạng nhà cổ dân sinh loại Ngay đến thăm, du khách ngạc nhiên trước cổng xây dựng theo lối xưa đất đá, bã trấu, bùn để tạo chất kết dính lối vào rợp bóng tơ hồng Ngơi nhà xây dựng từ năm 1649, chủ yếu gỗ mít gỗ lim nét chạm trổ tinh hoa cửa từ thời Hậu Lê nguyên vẹn [1] – Ngôi nhà cổ ông Hà Văn Vĩnh: Được xếp hạng nhà cổ dân sinh loại cơng trình cổ có giá trị lớn kiến trúc, văn hóa lịch sử làng cổ Đường Lâm, bao gồm công trình cổng làng Mơng Phụ, chùa Ĩn, nhà thờ Giang Văn Minh, hai nhà cổ ông Nguyễn Văn Hùng ông Hà Văn Vĩnh nhận giải thưởng Bảo tồn di sản văn hóa năm 2013 UNESCO khu vực Châu Á Thái Bình Dương Các giá trị văn hóa khác – Hệ thống đường làng cổ đá ong, cảnh quan xung quanh làng đối tượng tham quan hấp dẫn du khách Dạo quanh làng, du khách trở với khơng gian sống n bình vùng quê đồng Bắc Bộ từ xa xưa VĂN HÓA NGHIÊN CỨU 91 VĂN HÓA NGHIÊN CỨU – Ở Đường Lâm tổ chức nhiều hoạt động lễ hội tiêu biểu vào dịp tết Trung thu, Tết Nguyên đán, hội Xuân Đặc biệt lễ hội tổ chức quy mơ lễ hội Bà Chúa Mía chùa Mía, lễ tế Phùng Hưng đền thờ Phùng Hưng Các hoạt động lễ hội làm phong phú thêm đời sống văn hóa cư dân làng cổ, bên cạnh tài nguyên văn hóa quý giá để phát triển du lịch 2.2 Thực trạng khai thác di sản văn hóa phát triển du lịch cộng đồng Thực trạng sản phẩm du lịch Hiện nay, Đường Lâm chưa có nhiều sản phẩm du lịch, đến Đường Lâm du khách tham quan chương trình gần cố định với lịch trình sau: Cổng làng Mơng Phụ – Đình Mơng Phụ – Nhà thờ Thám hoa Giang Văn Minh – Nhà cổ ông Hà Văn Vĩnh – Nhà cổ ông Nguyễn Văn Hùng – Đền thờ Phùng Hưng – Lăng Ngơ Quyền – Chùa Mía – Mua đặc sản sở bánh kẹo Hiền Bao Ngồi di tích trên, Đường Lâm chưa có hoạt động bổ trợ để hấp dẫn du khách Do vậy, khách đến lưu lại nơi khoảng thời gian không ngày Thực trạng nguồn khách Số lượng khách du lịch nội địa đến với Đường Lâm không thay đổi khoảng thời gian từ năm 2011 đến 2018, lượng khách du lịch quốc tế tăng khơng đáng kể Điều chứng tỏ sản phẩm, dịch vụ du lịch nơi chưa thực hấp dẫn du khách, chương trình xúc tiến hỗn hợp chưa thực hiệu quả, giá trị văn hóa, thông tin Đường Lâm chưa thực đến với du khách Thực trạng quản lý Báo cáo tình hình quy hoạch bảo tồn, tơn tạo phát huy giá trị di tích làng cổ Đường Lâm từ phê duyệt Ủy ban nhân dân Thị xã Sơn Tây nhận định tình trạng yếu quản lý sau: – Công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức công tác bảo tồn phát huy giá trị di tích triển khai hiệu hạn chế; – Công tác bảo tồn không gian cảnh quan tổng thể cịn gặp nhiều khó khăn; – Nghiên cứu, tổng hợp giá trị văn hóa phi vật thể đời sống văn hóa khác chưa triển khai cách đồng bộ, đầy đủ, khoa học; Chưa thu hút doanh nghiệp, thành phần kinh tế tham gia vào hoạt động du lịch, dịch vụ; Bảng Số lượng khách nội địa quốc tế ước tính năm qua (Đơn vị tính: Lượt khách) (Nguồn: Số liệu Ban quản lý di tích làng cổ Đường Lâm) 92 Số 29 (Tháng – 2019) VĂN HÓA DU LỊCH Đại đa số người dân chưa hưởng quyền lợi tốt từ việc phát huy giá trị di tích [3] Qua nhận định, đánh giá Ủy ban nhân dân thị xã Sơn Tây trên, nhận thấy công tác quản lý làng cổ chưa phát huy vai trò người dân, người dân không tham gia sâu vào q trình hoạch định sách, phát triển du lịch Chỉ người dân tham gia trực tiếp, hưởng lợi ích trực tiếp từ hoạt động kinh doanh du lịch lúc đó, cơng tác quản lý đạt hiệu Thực trạng dịch vụ Hiện nay, làng cổ Đường Lâm có khoảng – nhà hàng kinh doanh phục vụ du lịch, họ nỗ lực việc thiết kế, trang trí để nhà hàng mang dáng dấp ngơi nhà cổ, hịa vào khơng gian tổng thể làng Tuy nhiên, thực đơn chưa thực đặc sắc, chưa tạo khác biệt so với điểm du lịch khác Bên cạnh đó, đội ngũ phục vụ bàn cịn chưa chun nghiệp, khơng gian nhà hàng hẹp nên dẫn đến số bất tiện cho du khách Đến với Đường Lâm, du khách chưa mua sản phẩm lưu niệm mang dáng dấp, đặc trưng làng cổ Món đồ mà du khách mang chủ yếu chè lam, kẹo lạc, tương, với giá trị kinh tế không cao Điều dẫn đến việc người dân khó đảm bảo sống nhờ vào hoạt động kinh doanh du lịch Một số biện pháp phát triển du lịch cộng đồng làng cổ Đường Lâm 3.1 Giải pháp chế sách Đây giải pháp mang tính định nhóm giải pháp mà viết đưa mang tính pháp lý để DLCĐ dựa vào mà hoạt động phát triển Tuy nhiên, giải pháp sách giải pháp khó để đưa ra, có giải pháp đắn chế Số 29 (Tháng – 2019) sách cần phải có họp bàn kỹ lưỡng bên hữu quan hoạt động DLCĐ để đảm bảo giải pháp mang tính toàn diện thiết thực Trong viết này, tác giả gợi ý số định hướng giải pháp Các quan quản lý nhà khoa học bên hữu quan DLCĐ cần sớm ngồi lại với nhau, bàn thảo, tìm chế sách thoả đáng phát triển DLCĐ để đáp ứng quyền lợi tối đa bên tham gia: Cơ chế hưởng ưu đãi doanh nghiệp sử dụng nguồn lực lao động người dân địa phương; chế phân chia lại nguồn thu từ vé tham quan cho người dân, cho bảo tồn, cho trì sở vật chất kỹ thuật nộp ngân sách nhà nước; chế phân chia nguồn thu từ thuế thông qua hoạt động kinh doanh dịch vụ du lịch; mức độ tham gia vào trình quản lý du lịch người dân địa phương; sách cụ thể bảo vệ di sản văn hố tài ngun du lịch; sách ưu đãi cho người dân phát triển mơ hình kinh doanh du lịch cộng đồng; sách đào tạo nâng cao nguồn nhân lực chỗ; sách hỗ trợ cho hoạt động xây dựng sản phẩm du lịch mới; sách, chế xúc tiến quảng bá du lịch… 3.2 Giải pháp phát triển sản phẩm du lịch, đa dạng hóa sản phẩm du lịch Để tour du lịch làng cổ thêm hấp dẫn, nhà thiết kế, xây dựng sản phẩm du lịch cần phải thêm vào chương trình hoạt động có giá trị sau: Trải nghiệm đời sống làng quê; tham gia hoạt động văn hóa, văn nghệ dân gian; tham gia trải nghiệm sinh hoạt nông dân, nông thôn; phát triển loại hình homestay để du khách lưu trú làng cổ; tham quan làng cổ nhiều loại phương tiện vận chuyển khác nhau: Xe đạp, xe trâu, xe bị…; trải nghiệm nghề thủ cơng truyền thống: Làm tương, chè lam, kẹo lạc… 3.3 Giải pháp bảo tồn Đối với việc bảo tồn văn hóa làng cổ, cần trọng đặc biệt vấn đề sau: VĂN HÓA NGHIÊN CỨU 93 VĂN HÓA NGHIÊN CỨU Nghiêm cấm hoạt động xây dựng phá vỡ cảnh quan làng cổ; bảo tồn nguyên trạng giá trị văn hóa đặc biệt; bảo tồn, trùng tu, tơn tạo giá trị văn hóa bị xuống cấp; nghiên cứu, đánh giá tổng thể giá trị văn hóa xây dựng thành sản phẩm du lịch làng cổ; tuyên truyền sâu rộng nhận thức người dân ý thức bảo vệ di sản gắn với hoạt động du lịch 3.4 Giải pháp xúc tiến quảng bá – Tổ chức chương trình Famtrip thực hiệu Mời cơng ty du lịch có tiềm đưa khách làng cổ, khơng nên tổ chức tràn lan, khơng có định hướng gây lãng phí kinh phí mà khơng đạt hiệu Để Famtrip hiệu quả, theo chúng tôi, Ban quản lý làng cổ Đường Lâm nên mời công ty du lịch chuyên tổ chức cho khách Tây ba lô phố cổ (đây nhóm khách có nhu cầu khám phá địa điểm độc lạ chi phí thấp); cơng ty chun tổ chức cho khách Pháp (đây đối tượng khách có chương trình tham quan bản, quan tâm tìm hiểu giá trị văn hóa truyền thống); cơng ty chun tổ chức đón khách Việt kiều khách miền Nam (đây nhóm khách có nhu cầu trải nghiệm khác làng Bắc Bộ, làng Trung Bộ làng Nam Bộ) Tổ chức chuyến Famtrip chuyên biệt cho Đại sứ quán nước Hà Nội Thông qua nhân viên Đại sứ quán, tinh hoa văn hóa làng cổ Đường Lâm có hội quảng bá nước – Thuê đạo diễn tài danh, xây dựng phim thật đặc sắc làng cổ Thông qua thước phim quảng cáo thật có hồn, có chất nghệ thuật sức lan toả cộng đồng mạnh mẽ – Thiết kế fanpage, chạy quảng cáo fanpage thời gian khoảng từ – năm liên tục, để thông tin làng cổ Đường Lâm đến khoảng 10 triệu người dùng Facebook chắn có thêm nhiều nguồn khách lẻ đến với làng cổ 94 Số 29 (Tháng – 2019) Kết luận Trên sở phân tích thực trạng phát triển du lịch làng cổ Đường Lâm định hướng phát triển du lịch cộng đồng làng cổ, hy vọng rằng, tương lai, làng cổ Đường Lâm đón lượng khách du lịch tương xứng với tiềm vốn có Để làm điều này, cần chung tay, chung sức nhiều ban ngành, công ty du lịch, đặc biệt tâm huyết, sáng tạo cộng đồng khai thác du lịch nơi trao quyền quan chức cho cộng đồng làm du lịch cách chủ động, bền vững P.T.H.Y (Th.S, Khoa Du lịch, Trường ĐHVHHN) Đ.T.P (Th.S, Phó Trưởng khoa Du lịch, Trường ĐHVHHN) Tài liệu tham khảo “Những nhà 300 năm đẹp làng cổ Đường Lâm”, https://vtv.vn/thu-vien-anh/ nhung-ngoi-nha-300-nam-van-dep-o-lang-coduong-lam-20140823135203301.htm Tổng cục Du lịch Việt Nam (2013), Cẩm nang thực tiễn phát triển du lịch nông thôn Việt Nam, Hà Nội Ủy ban nhân dân thị xã Sơn Tây (2018), Báo cáo tình hình quy hoạch, bảo tồn, tơn tạo phát huy giá trị di tích làng cổ Đường Lâm từ phê duyệt ngày 31/5/2018 Viện Nghiên cứu Phát triển ngành nghề nông thôn (2012), Tài liệu hướng dẫn phát triển Du lịch cộng đồng, Hà Nội Ngày nhận bài: – – 2019 Ngày phản biện, đánh giá: – – 2019 Ngày chấp nhận đăng: 25 – – 2019 … thực trạng phát triển du lịch làng cổ Đường Lâm định hướng phát triển du lịch cộng đồng làng cổ, hy vọng rằng, tương lai, làng cổ Đường Lâm đón lượng khách du lịch tương xứng với tiềm vốn có Để… cư dân làng cổ, bên cạnh tài nguyên văn hóa quý giá để phát triển du lịch 2.2 Thực trạng khai thác di sản văn hóa phát triển du lịch cộng đồng Thực trạng sản phẩm du lịch Hiện nay, Đường Lâm chưa… làng cổ Đường Lâm địa thu hút khách du lịch tìm hiểu văn hóa làng q Việt Nam, du lịch thôn dã, du lịch trải nghiệm homestay đồng quê Theo thống kê Ban quản lý di tích làng cổ Đường Lâm, làng

Xem Thêm :   20+ Món Ngon Đặc Sản Bến Tre Độc Đáo, Ngon Miệng Không Nên Bỏ Lỡ

Xem Thêm :  Vôi bột có tác dụng gì? Bón vôi cho cây tiêu, cây cà phê, cây ăn trái đúng cách

– Xem thêm –

Xem thêm: Phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm, Phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Đường Lâm

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Du Lịch

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Kiến Thức Chung

Related Articles

Back to top button