Kiến Thức Chung

Nghệ thuật quân sự trong cuộc kháng chiến chống quân nguyên mông của nhà trần (1258 1288)

Ngày đăng: 30/08/2017, 13:30

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÕNG VÀ AN NINH LÊ SỸ NGUYÊN HOÀNG NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN NGUYÊN – MÔNG CỦA NHÀ TRẦN (TỪ 1258 ĐẾN 1288) KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng an ninh Hà Nội – 2017 TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÕNG VÀ AN NINH LÊ SỸ NGUYÊN HOÀNG NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN NGUYÊN – MÔNG CỦA NHÀ TRẦN (TỪ 1258 ĐẾN 1288) KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng an ninh Ngƣời hƣớng dẫn khoa học Đại tá Ths HÀ MẠNH HÙNG Hà Nội – 2017 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành đề tài này, bên cạnh cố gắng thân, em nhận giúp đỡ, bảo nhiệt tình thầy giáo Đại tá Thạc sĩ Hà Mạnh Hùng – Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục quốc phòng an ninh Đồng thời, em nhận giúp đỡ thầy giáo Trung tâm Giáo dục quốc phòng an ninh – Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, động viên, khích lệ gia đình bạn bè suốt trình nghiên cứu Với lòng biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn giúp đỡ quý báu Em xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng năm 2017 Tác giả đề tài Lê Sỹ Nguyên Hoàng LỜI CAM ĐOAN Em xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp hoàn thành kết nghiên cứu cố gắng nỗ lực thân Nội dung khóa luận không trùng với kết nghiên cứu tác giả khác Nếu sai em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả đề tài Lê Sỹ Nguyên Hoàng MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Lí chọn đề tài Mục đích nghiên cứu Nhiệm vụ nghiên cứu Đối tượng phạm vi nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu Kết cấu khóa luận CHƢƠNG 1:NƢỚC ĐẠI VIỆT TRONG THỜI TRẦN (THẾ KỈ XIII) 1.1.Về vấn đề trị, quân sự, ngoại giao 1.1.1.Tổ chức quyền, lập pháp 1.1.2 Tổ chức quân đội 1.1.3.Chính sách dân tộc thiểu số miền núi Chiêm Thành 1.2 Về kinh tế 1.2.1 Nông nghiệp 1.2.2 Thủ công nghiệp 11 1.2.3 Ngoại thương 12 Kết luận chương 14 CHƢƠNG 2: CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN NGUYÊN – MÔNG (1258 – 1288) 16 2.1 Chiến tranh hòa hoãn (1257- 1284) 16 2.1.1 Cuộc kháng chiến lần thứ (1257- 1258) 16 2.1.2 Cuộc đấu tranh ngoại giao bền bỉ (1258-1284) 20 2.1.2.1 Giai đoạn thứ (1258- 1279) 21 2.1.2.2 Giai đoạn thứ hai (1279- 1285) 23 2.2 Cuộc kháng chiến lần thứ hai (1285) 25 2.2.1 Sự chuẩn bị cho kháng chiến lần thứ hai 25 2.2.2 Diễn biến kháng chiến lần hai 28 2.3 Cuộc kháng chiến lần thứ ba (1288) 29 2.3.1 Những trận đánh làm lung lay ý chí xâm lược địch 29 2.3.2 Trận chiến sông Bạch Đằng 31 Kết luận chương 36 CHƢƠNG 3: NHỮNG NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG NGUYÊN – MÔNG XÂM LƢỢC VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM 38 3.1 Nghệ thuật tạo trận “ Cử quốc nghênh địch” (cả nước đánh giặc) 38 3.2 Nghệ thuật phản công đánh bại gọng kìm vu hồi chiến lược quân Nguyên – Mông năm 1285 40 3.2.1 Nắm tình hình, định thời phản công xác theo tư tưởng “lấy sức nhàn thắng sức mỏi” 40 3.2.2 Kiên chặn đánh bước, tiêu hao sinh lực địch, không cho giặc hợp quân, tiến tới bao vây, cô lập gọng kìm vu hồi chiến lược giặc 41 3.2.3 Kết hợp chặt chẽ đánh bại ý chí, tinh thần quân giặc với tiến công quân bẻ gãy gọng kìm vu hồi, góp phần giải phóng đất nước 42 3.3 Nghệ thuật đạo chiến thuật 44 3.4 Những học kinh nghiệm vận dụng vào phát triển nghệ thuật quân quân dân ta giai đoạn 46 Kết luận chương 50 KẾT LUẬN 51 TÀI LIỆU THAM KHẢO 52 MỞ ĐẦU Lí chọn đề tài Trong lịch sử đấu tranh dựng nước giữ nước, ông cha ta phải chống lại kẻ thù xâm lược lớn nhiều lần quân sự, kinh tế Song, với lòng yêu nước, ý chí kiên cường, với cách đánh mưu trí, sáng tạo, cha ông ta đánh thắng tất kẻ thù xâm lược, viết nên trang sử hào hùng dân tộc chiến thắng Bạch Đằng, Như Nguyệt, Chương Dương, Hàm Tử Thế kỉ XIII, bước đường ổn định phát triển đất nước thời Trần, nhân dân Đại Việt lại phải đương đầu với thử thách lớn lao kéo dài suốt 30 năm Với tư tưởng bành trướng, làm chủ toàn phương Nam, quân Nguyên – Mông ba lần đánh xuống nước ta (vào năm 1258, 1285, 1288) Dưới huy vị thống soái, nhà quân thiên tài Trần Hưng Đạo vua Trần yêu nước hàng loạt tướng lĩnh tài năng, “ nước đứng dậy” cầm vũ khí, gậy gộc chiến đấu dũng cảm, bảo vệ Tổ quốc thân yêu Trong vòng 30 năm (1258 – 1288), dân tộc ta phải liên tiếp ba lần đứng lên chống xâm lược Kinh thành Thăng Long ba lần bị vó ngựa Mông- Cổ giày xéo, tổng huy kháng chiến có lần bị kẹp hai “gọng kìm” giặc, với tinh thần “Sát Thát”, thực kế hoạch “vườn không nhà trống”, chủ động đối phó với với âm mưu giặc, quân dân Đại Việt đánh bại quân xâm lược, bảo vệ vững độc lập Tổ quốc Chiến thắng Bạch Đằng vang vội mãi vào lịch sử biểu tượng truyền thống yêu nước, bất khuất, quật cường dân tộc Kháng chiến chống quân Nguyên – Mông không đọ sức liệt đế quốc đầu sỏ mạnh giới lúc với dân tộc nhỏ bé kiên đứng lên chống xâm lược để bảo vệ đất nước, mà đấu tranh gay gắt tài trí hai nghệ thuật quân Đại Việt quân xâm lược Nguyên – Mông Từ lí nên định chọn đề tài: Nghệ thuật quân kháng chiến chống Nguyên – Mông nhà Trần (Từ 1258 đến 1288) Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu Nghệ thuật quân kháng chiến chống Nguyên Mông nhà Trần ( 1258 – 1288).Từ đó, rút học kinh nghiệm vận dụng vào phát triển nghệ thuật quân quân dân ta giai đoạn Nhiệm vụ nghiên cứu – Nghiên cứu tình hình kinh tế, trị, quân sự, ngoại giao nước Đại Việt thời Trần kỉ XIII – Nghiên cứu nghệ thuật quân kháng chiến chống quân Nguyên Mông Nhà Trần (1258-1288) – Rút học kinh nghiệm từ việc sử dụng nghệ thuật quân Nhà Trần kháng chiến chống quân Nguyên – Mông (1258 – 1288) để áp dụng nghiệp bảo vệ Tổ quốc giai đoạn Đối tƣợng phạm vi nghiên cứu 4.1 Đối tƣợng nghiên cứu: Nghệ thuật quân kháng chiến chống quân Nguyên – Mông nhà Trần (1258-1288) 4.2 Phạm vi nghiên cứu: Nghệ thuật quân lần kháng chiến chống quân Nguyên – Mông (1258 – 1288) nước Đại Việt thời nhà Trần Phƣơng pháp nghiên cứu 5.1 Phƣơng pháp logic Thông qua nguồn tư liệu để nghiên cứu phục dựng đầy đủ điều kiện hình thành, trình đời, phát triển từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp kiện, tượng, đồng thời đặt trình phát triển mối quan hệ tác động qua lại với nhân tố liên quan khác suốt trình vận động chúng, từ dựng lại tranh chân thực vật, tượng xảy 5.2 Phƣơng pháp lịch sử Nghiên cứu tổng quát kiện, tượng lịch sử, loại bỏ yếu tố ngẫu nhiên, không để làm bộc lộ chất, tính tất yếu quy luật vận động phát triển khách quan kiện, tượng lịch sử “ẩn mình” yếu tố tất nhiên lẫn ngẫu nhiên phức tạp 5.3 Phƣơng pháp phân tích – tổng hợp Dựa vào nguồn tư liệu, sách báo, cộng thêm tham khảo có chọn lọc tài liệu có liên quan đến nghệ thuật quân nhà Trần nói riêng nghệ thuật quân nói chung phân tích mặt, phận, mối quan hệ theo lịch sử thời gian để nhận thức, phát khai thác khía cạnh khác lý thuyết từ chọn lọc thông tin cần thiết phục vụ cho đề tài nghiên cứu Ngoài khóa luận thực dựa việc sưu tầm nguồn tư liệu, sách báo, cộng thêm tham khảo có chọn lọc tài liệu có liên quan đến nghệ thuật quân nhà Trần nói riêng nghệ thuật quân nói chung Kết cấu khóa luận Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục tài liệu tham khảo, chương: Chƣơng 1: Nước Đại Việt thời Trần (thế kỉ XIII) Chƣơng 2: Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông (1258 – 1288) Chƣơng 3: Những nghệ thuật quân kháng chiến chống quân Nguyên – Mông xâm lược học kinh nghiệm CHƢƠNG NƢỚC ĐẠI VIỆT TRONG THỜI TRẦN (THẾ KỈ XIII) 1.1 Về vấn đề trị, quân sự, ngoại giao 1.1.1 Tổ chức quyền, lập pháp Họ Trần sức củng cố phát triển nhà nước phong kiến tập quyền Tầng lớp quý tộc đóng vai trò đặc biệt quan trọng, tạo nên Trần Thánh Tông thường nói: “ Thiên hạ tổ tông, người nối nghiệp tổ tông nên anh em họ hưởng phú quý Tuy bên thiên hạ phụng người, bên ta khanh đồng bào ruột thịt, lo lo, vui vui Các khanh nên lấy câu nói mà truyền cho cháu để nhớ lâu đừng quên Thế phúc muôn năm tông miếu xã tắc vậy”[7, tr177] làm điểm tựa vững chắc, đáng tin cậy để xây dựng quyền Để đảm bảo vững vị trí khả nắm quyền tay vua, tránh vụ tranh nội hoàng tộc vua trẻ điều khiển vững vàng hơn, nhà Trần áp dụng chế độ thái thượng hoàng Vua cha làm việc số năm truyền cho con, thân lui Tức Mặc (thuộc thành phố Nam Định) giữ tư cách cố vấn Chế độ thực suốt triều đại nhà Trần Họ Trần xây dựng Tức Mặc kinh đô thứ hai, có số quan văn phòng, giáo dục kinh tế Quyền hành thái thượng hoàng lớn, quyền định người kế vị mà cần truất bỏ vua Chế độ thái thượng hoàng góp phần hạn chế độc đoán nhà vua đương quyền, góp phần củng cố quyền quý tộc Trần Sự liên kết dòng họ nắm quyền nguyên tắc mà vua Trần cố gắng thực Tất chức vị quan trọng máy nhà nước tôn thất họ Trần nắm giữ Các vương hầu họ Trần, việc nắm giữ chức vị trọng yếu triều đình, phân phong trấn trị nơi Vương hầu có quyền lực lớn vùng trấn trị Các vương hầu pfhong thái ấp có phủ đệ riêng Một đặc quyền khác vương hầu quý tộc chiêu mộ quân đội riêng Tất điều biểu nhà nước phong kiến thời Trần mang yếu tố phân tán, yếu tố hoàn toàn bị hạn chế CHƢƠNG 3: NHỮNG NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾ CHỐNG NGUYÊN – MÔNG XÂM LƢỢC VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM 3.1 Nghệ thuật tạo trận “ Cử quốc nghênh địch” (cả nƣớc đánh giặc) Lãnh thổ dân số Đại Việt thật không đáng kể so với đế quốc Mông Nguyên Tiềm lực kinh tế quân quốc gia Đại Việt so với Mông Nguyên thật nhỏ bé Nhưng giai đoạn lịch sử này, châu Á Châu Âu lo lắng không quốc gia bị vó ngựa hãn quân Mông Nguyên đạp nát, kì diệu thay nước Đại Việt bé nhỏ lại chiến thắng chiến thắng vô hiển hách ba đọ sức liên tiếp Tại dốc hết lực lượng trí sảo, giở hết thủ đoạn tàn bạo cướp bóc khủng khiếp nhất, giặc Mông Nguyên bị thảm bại đến xâm lăng nước ta? Lý giải điều kì diệu lịch sử, Lúc Tổ quốc lâm nguy tầng lớp quý tộc Trần đoàn kết thành khối Chính đoàn kết tinh thần chiến thắng Vua – nhà Trần yếu tố định chiến thắng Trần Quốc Tuấn nói: “Vua đồng lòng, anh em hòa thuận, nước sức, nên bọn giặc phải chịu bị bắt!”[9,tr181] Trước nguy đất nước rơi vào tay giặc, chế độ phong kiến nước ta tâm chiến đấu đến Câu nói Trần Thủ Độ với Thái Tông: “Đầu chưa rơi xuống đất xin bệ hạ đừng lo”, câu nói Trần Quốc Tuấn với Nhân Tông: “trước chém đầu thần sau hàng” biểu khí phách anh hùng quý tộc thời Trần Chú bé Trần Quốc Toản phẫn nộ không tham dự hội nghị Bình Than tự lập đội quân cảm tử với cờ sáu chữ vàng luôn xông lên phía trước làm quân thù khiếp sợ Trần Bình Trọng bị giặc bắt, không chịu hàng, khẳng khái thét vào mặt giặc: “Ta làm ma nước Nam không thèm làm vương đất Bắc” Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn không mối thù gia đình mà bỏ nghĩa Hai người tướng tài Trần Quốc Tuấn Trần Quang Khải bất hòa với trước công giặc Nguyên đoàn kết với chung lo việc nước 38 Tất nhiên, họ tầng lớp bóc lột giai đoạn này, họ có sách cai trị tích cực tiến Có phận quan liêu đầu hàng giặc phần số nhỏ tên hèn nhát bị lịch sử lên án, không mà quên đại phận quý tộc Trần xứng đáng với Tổ quốc Tầng lớp quý tộc tập hợp nhân dân quanh để giữ nước, toàn dân tích cực tham gia kháng chiến Ở đây, quân đội Mông Cổ không đọ sức với quân đội Trần mà đương đầu với nhân dân Đại Việt Khi tiến vào đất nước ta, quân địch thấy treo khắp nơi với dòng chữ: “Tất quận huyện nước, có giặc đến phải liều chết mà đánh, sức không địch cho phép lẩn tránh vào rừng núi, không đầu hàng” Với lòng yêu nước nồng nàn, nhân dân nước thực mệnh lệnh kháng chiến triều đình Toàn dân tham gia vào việc cất giấu lương thực, làm vườn không nhà trống Trong lần chiến tranh, quân giặc khốn đốn thiếu lương thực, thuyền lương bị quân đội Trần đánh tan mà chúng không tài cướp lương thực nhân dân Hoạt động chiến đấu nhân dân khắp nơi làm quân địch khiếp sợ, nhân dân tổ chức đội dân binh phối hợp với quân triều đình chiến đấu Đại Việt sử kí toàn thư ghi lại chiến công oanh liệt chiến đấu bên bờ sông Đáy, làng Cổ Sở Trong chiến tranh chống quân Nguyên, lực lượng chủ yếu người nông dân tự làng xã người nông dân lệ thuộc thái ấp nô tì – đẳng cấp có địa vị thấp xã hội có cống hiến lớn kháng chiến Yết Kiêu, Dã Tượng, Nguyễn Địa Lô gia nô Trần Quốc Tuấn lập nhiều chiến công Nguyễn Địa Lô bắn chết tên việt gian Trần Kiện Lạng Sơn Yết Kiêu thể lòng can đảm tính kỷ luật việc cắm thuyền đợi Trần Quốc Tuấn Bãi Tân Đánh giá công lao nô tì, Trần Quốc Tuấn nói: “ Ôi, chim hồng hộc bay cao tất phải nhờ vào sáu trụ xương cánh, chim thường thôi” Trần Nhân Tông nói nô tì: “ ngày thường người hầu hạ xung quanh, đến nước nhà gặp hoạn nạn thấy bọn thôi”[7,tr359] 39 Trong kháng chiến chống quân xâm lược nhân dân dân tộc thiểu số miền núi kề vai sát cánh với nhân dân, dân tộc Việt, đánh cho quân thù thất điên bát đảo Trong kháng chiến lần thứ 1258, quân Mông Cổ tan tác sau trận tập kích người anh hùng vùng núi Hà Bổng trại Quy Hóa Trong kháng chiến lần thứ hai, hai anh em Hà Đặc Hà Chương lập chiến công rực rỡ Sau kháng chiến lần thứ ba Hà Tất Năng phong tước hầu có công lớn Ở mặt Lạng Sơn, tù trưởng vùng núi Nguyễn Thế Lộc, Nguyễn Lĩnh đội dân quân chiến đấu bên cạnh quân triều đình làm quân thù nhiều phen hoảng sợ Nổi tiếng trận đánh bọn Trần Kiện tướng Mông Cổ – Mang- lai xi- ban vào năm 1285 Sức mạnh đoàn kết toàn dân, nguồn gốc thắng lợn phản ánh qua tinh thần chiến đấu, đoàn kết quân đội Trần Quốc Tuấn nói với tướng sĩ rằng: “lúc trận mạc sống chết, lúc nhà vui cười”[8,tr360] Ông nhận thấy khối đoàn kết quân sĩ yêu tố để chiến thắng nên nói với Trần Nhân Tông: “làm để thu hút binh lính cha nhà dùng được”[8,tr360] Điều trở thành nguyên tắc xây dựng quân đội nhà Trần Chính quân đội thời Trần, với tình cảm gắn bó bền chặt tướng lĩnh quân sĩ cha với con, với tinh thần yêu nước biểu lộ tinh thần căm thù giặc sâu sắc biểu lộ hai chữ “Sát Thát” thích cánh tay trực tiếp góp phần vào chiến thắng dân tộc Cuộc chiến tranh yêu nước kỉ thứ XIII cho thấy hình ảnh đẹp đẻ khối đại đoàn kết dân tộc nghiệp bảo vệ đất nước 3.2 Nghệ thuật phản công đánh bại gọng kìm vu hồi chiến lƣợc quân Nguyên – Mông năm 1285 3.2.1 Nắm tình hình, định thời phản công xác theo tư tưởng “lấy sức nhàn thắng sức mỏi” Sau nhận dụ chiếu vua Nguyên, Toa Đô đốc rút dẫn quân từ phía Nam tiến đánh Bắc Đại Việt phối hợp với quân tiếp ứng Thoát Hoan Ô Mã Nhi huy tìm diệt quân chủ lực đối phương truy sát vua Trần 40 Tuy bước đầu giành chiến thắng số trận chiến với quân đội nhà Trần Nghệ An, tiếp tục tiến đánh phía Bắc bị quân nhà Trần Trần Quang Khải huy tổ chức chốt giữ vị trí hiểm yếu đường kiên phòng thủ, chặn đứng bước tiến giam chân giặc chỗ, đẩy chúng vào tình bị động lúng túng, tiến không được, mà lương thảo nuôi quân ngày cạn kiệt Trước tình hình đó, buộc Toa Đô Ô Mã Nhi dẫn quân xuống thuyền vượt biển Bắc để hợp binh với Thoát Hoan nhằm thực kế hoạch ỷ giốc Trên sở nắm diễn biến tình hình mặt phía Bắc phía Nam, có tin báo tình hình cánh quân Toa Đô rút Bắc theo đường thủy, Bộ Thống soái nhà Trần nhận định, thời phản công tiêu diệt cánh quân vu hồi chiến lược giặc Nguyên – Mông tới: “Toa Đô tự Chiêm Thành trở ra, qua vùng Ô Lý (Thuận Hóa), Hoan (Nghệ An), Ái (Thanh Hóa), đường sá gập ghềnh, quân sĩ vất vả, lại vượt biển Bắc, sức lực mỏi mệt Vậy nên sai tướng đem quân đón đường mà đánh phá được” Thực tiễn cho thấy, đạo quân Toa Đô hành quân liên tục từ xa tới, vốn mệt mỏi, lại thiếu lương ăn, cộng thêm thời tiết nắng nóng mùa hè thêm phần sức kiệt Khi quân Trần, Trần Nhật Duật huy tướng quân Trần Quốc Toản Nguyễn Khoái, lệnh đón đường bất ngờ tiến công chặn đánh đạo quân Toa Đô bến Hàm Tử làm giặc thua to chết hại nhiều, buộc chúng phải rút quân cửa Thiên Trường Như vậy, nhờ việc thường xuyên nắm bắt tình hình với phân tích khoa học, Bộ Thống soái nhà Trần biết đưa định xác, tận dụng tốt thời tiến công tiêu diệt giặc mạnh, “lấy quân nhàn đánh quân mệt mỏi” Điều đó, không giúp quân đội Đại Việt chuyển nhanh từ cầm cự phòng ngự sang phản công tiến công, giành thắng lợi lớn Hàm Tử Quan, tiếp đến sông Thiên Mạc (Hưng Yên) kết thúc chiến thắng giòn giã trận Tây Kết, bẻ gãy hoàn toàn cánh quân vu hồi chiến lược Toa Đô, góp phần to lớn vào chiến thắng tiêu diệt đạo quân chủ yếu Thoát Hoan, kết thúc chiến tranh 3.2.2 Kiên chặn đánh bước, tiêu hao sinh lực địch, không cho giặc hợp quân, tiến tới bao vây, cô lập gọng kìm vu hồi chiến lược giặc 41 Để thực kế hoạch “hai gọng kìm”, Toa Đô dẫn quân vượt biển sang xâm lược Chiêm Thành, từ củng cố lực lượng, tích lũy thêm lương thảo… làm bàn đạp tiến đánh Đại Việt từ phía Nam Song ý đồ không đạt được, quân Chiêm Thành chiếm giữ đường hiểm yếu chống trả liệt, buộc chúng phải chuyển thực mục đích làm đạo quân vu hồi từ phía Nam tiến đánh Đại Việt điều kiện lương thảo dự trữ không bổ sung, lực lượng bị tổn thất sau giao chiến với quân nước Chiêm Từ Quảng Bình, Toa Đô kéo quân kết hợp với quân tiếp viện Ô Mã Nhi từ biển tiến vào thực hành đánh chiếm Nghệ An Trước giặc mạnh, Trần Quang Khải lui mặt ngoài, tập trung lực lượng chốt giữ vị trí hiểm yếu, kiên không cho giặc vượt qua Sau nhiều lần tiến công đánh không được, lương thảo mang theo ngày cạn kiệt, lương thảo cướp dân không bao Ý định nhanh chóng chiếm Nghệ An không xong, Toa Đô kéo quân Thanh Hóa Tại đây, chiến đấu chống giặc quân, dân Thanh Hóa kiên cường Khi Toa Đô thúc quân đến Bố Vệ, nhân dân vùng lên đánh giặc Văn bia Chùa Hưng Phúc (Quảng Xương, Thanh Hóa) có ghi: Hữu tướng giặc Toa Đô tiến quân vào Hương Ông (Lê Mạnh) đem người Hương chặn giặc bến Cổ Bút Hai bên đánh nhau, giặc hồ không rút chạy Trước tình nguy ngập, Toa Đô bàn với Ô Mã Nhi tìm đường hội quân với đạo chủ yếu Thoát Hoan để dễ bề tiến thoái Nắm ý đồ giặc, Bộ Thống soái nhà Trần kịp thời đạo quân đội kiên ngăn chặn, chia cắt hai đạo quân giặc không cho chúng hợp binh, từ bao vây, cô lập tạo thời thực hành tiến công tiêu diệt cánh quân, tiến tới tiêu diệt toàn quân giặc Vì thế, đạo quân Toa Đô rút quân vượt biển Bắc liên tiếp bị quân dân nhà Trần ngăn chặn, chia cắt không cho chúng có hội hợp binh với Thoát Hoan, bước đẩy chúng vào cô lập, sinh lực bị tiêu hao ngày nhiều, tinh thần tướng sĩ giặc hoang mang, mà tình hình đạo quân chủ yếu bặt vô âm tín Nên bị quân đội nhà Trần bao vây thực hành tiến công Tây Kết, quân giặc nhanh chóng tan rã thất bại 42 3.2.3 Kết hợp chặt chẽ đánh bại ý chí, tinh thần quân giặc với tiến công quân bẻ gãy gọng kìm vu hồi, góp phần giải phóng đất nước Đạo quân Toa Đô, có phần bị xuống sức phải hành quân tác chiến liên tục dài ngày, song thực chất cánh quân mạnh nguy hiểm Nếu tiêu diệt bẻ gãy cánh quân vu hồi tạo đột biến lớn có lợi cho ta tiến tới giành thắng lợi hoàn toàn kháng chiến Vì vậy, thời chiến lược phản công – tiến công lớn, để hạn chế tổn thất ta, trước trận giáp chiến với đạo quân Toa Đô, quân đội nhà Trần định kế sách sắc sảo, nhằm hạn chế thấp sở trường kỵ binh giặc, sâu khai thác, tận dụng hiệu điểm yếu cố hữu chúng Trong đó, đánh vào ý chí, tinh thần quân giặc nhà Trần khai thác triệt để trở thành yếu tố quan trọng góp phần to lớn vào chiến thắng trận tiến công tiêu diệt giặc Điều thể rõ, trận đầu quân tiến công đạo quân Toa Đô bến Hàm Tử, Trần Nhật Duật cho bọn Triệu Trung4 mặc áo đeo cung, mang cờ hiệu Tống xung trận, giặc Nguyên thấy vô sửng sốt, tinh thần hoảng sợ, ngỡ nhà Tống khôi phục, đem quân sang giúp Đại Việt Cùng với đó, quân Trần dùng kế ly gián, bắn tin sang quân Nguyên nói “Sát Thát” (nghĩa giết quân Mông Cổ) không đánh người Hoa, khiến nhiều tướng sĩ người Hoa quân Nguyên không tận lực chiến đấu trở giáo sang hàng nhà Trần Trong trận chiến định số phận đạo quân Toa Đô Tây Kết, quân đội nhà Trần sử dụng kế sách hiệu quả, việc thông tin cho giặc biết tình hình đạo quân chủ yếu Thoát Hoan tháo chạy khỏi Thăng Long, giáng đòn mạnh vào tinh thần đạo quân vốn mệt mỏi, làm cho tinh thần tướng sĩ giặc bị suy sụp hoàn toàn Kế hoạch hợp quân tướng giặc bị sụp đổ, dẫn đến đội hình giặc rã rời không bụng để chiến đấu Nhờ vậy, ta thực hành tiến công, tượng thấy quân đội Nguyên – Mông xảy ra, đội quân Nguyên Tổng quản Trương Hiển huy nhanh chóng xin đầu hàng trận; đa phần quân giặc chống cự yếu ớt Do đó, thời gian ngắn chiến diễn ra, quân giặc bị thiệt hại lớn Toa Đô bị giết, nửa lực lượng 43 chúng bị tiêu diệt Ô Mã Nhi với số tàn binh tháo chạy vào Thanh Hóa, bị quân ta đánh đuổi, ngặt phải xuống thuyền trốn nước Vậy là, với mưu lược tài giỏi Bộ Thống soái nhà Trần vận dụng đòn đánh vào tinh thần kết hợp với tiến công quân mãnh liệt, làm tan rã bẻ gãy hoàn toàn đạo quân vu hồi chiến lược giặc Nguyên Kế hoạch “hai gọng kìm” giặc bị đập tan, tạo thời lớn để quân đội nhà Trần tập trung lực lượng tiến công tiêu diệt làm tan rã đạo quân chủ yếu Thoát Hoan, giải phóng đất nước 3.3 Nghệ thuật đạo chiến thuật Trong kháng chiến chống quân xâm lược Mông- Nguyên, dựa vào huy Trần Quốc Tuấn, nhờ vận dụng khéo léo nguyên tắc đạo chiến lược hình thành nên nguyên tắc chiến thuật trận đánh lớn , nhỏ chiến tranh Để thực nguyên tắc giành ưu quyền chủ động, Trần Quốc Tuấn vận dụng cách tài tình hai nguyên tắc chiến thuật có mối quan hệ chặt chẽ “tập trung binh lực hướng chủ yếu” “tiết kiệm binh lực hướng thứ yếu”[10,tr264] Trước công ạt, mạnh mẽ địch nhà Trần không trọng việc xây dựng tuyến phòng ngự cố thủ Lý Thường Kiệt sông Như Nguyệt Trái lại, giai đoạn đầu chiến tranh năm 1285 hay năm 1288, nhà Trần chủ động huy quân chủ lực rút lui nhanh chóng, tiến hành phòng ngự có tính chất vận động để thoát khỏi bao vây Trong chiến tranh năm 1288, lực lượng ba vạn quân, huy Nguyễn Khoái , bố trí biên giới để tiêu hao địch Xét quân số lực lượng không nhỏ để chống lại 30 vạn quân địch quân ta phải đấu với 10 tên địch Trong quân chủ lực Trần Quốc Tuấn huy gấp lần so với số quân biên giới, so với quân Nguyên quân ta phải đấu với tên địch Hay chiến đấu quân ta Vạn Kiếp, Thoát Hoan biết quân ta tập trung Vạn Kiếp đội quân hậu vệ Ô Mã Nhi huy, công quân ta Thấy âm mưu địch, Trần Quốc Tuấn kịp thời để lại phận đánh chặn, quân chủ lực 44 rút lui cách chủ động, tránh nguy bị tiêu diệt Qua ta thấy rõ nguyên tắc “tập trung” “tiết kiệm” lực lượng áp dụng Khi đạo tác chiến, Trần Quốc Tuấn coi trọng tính động linh hoạt quân đội: “Họp làm quân chính, chia làm quân kỳ”[10,tr276] vốn nguyên tắc chiến thuật ông đề ra, nghĩa quân đội phải biết tập trung nhanh phân tán chóng Việc điều động lực lượng Trần Quốc Tuấn- tướng lĩnh huy thuộc quyền – tiến hành cách nhanh gọn, thiên biến vạn hóa, phân tán, chiếm giữ nơi xung yếu, tập trung, sẵn sàng giáng trả địch đòn đột kích mạnh mẽ Nhân tố bất ngờ chiến thuật quân ta phát cao độ chiến địa Việc bất ngờ lớn quân Nguyên quân ta chủ động rút lui chiến lược, tránh chiến với chủ lực chúng Về chiến thuật thất bại cay đắng Thoát Hoan với Ô Mã Nhi việc quân ta rút khỏi Vạn Kiếp nhiều nơi khác thoát khỏi bị bao vây Rõ ràng biết quân ta tập trung binh lực Vạn Kiếp, chuẩn bị “sống mái” với đại quân chúng Thoát Hoan tổ chức cánh quân lớn vu hồi Thấy rõ âm mưu địch, Trần Quốc Tuấn kịp thời để lại phận đánh chặn, tránh nguy bị tiêu diệt Trong toàn chiến tranh, quân dân Trần sử dụng tài tình hình thức tập kích, phục kích, phải kể đến trận đánh thuyền lương giặc Vân Đồn có ý nghĩa chiến thuất mà có ý nghĩa mặt chiến lược Trần Quốc Tuấn biết phát triển tư tưởng đánh tiêu diệt chiến thuật chiến đấu Trong giai đoạn rút lui phản công, quân đội Trần thực trận đánh tiêu diệt Trận tiêu diệt lớn gọn tiếng chiến chiến lược Bạch Đằng Trận Bạch Đằng kiểu mẫu chuẩn bị cẩn thận cho trận đánh nhà huy quân đời Trần Đối với Trần Quốc Tuấn, chưa chuẩn bị đầy đủ, chưa thắng chưa đánh Nghệ thuật tổ chức thực trận chiến chiến lược như: Đông Bộ Đầu (1258), Chương Dương (1285), Bạch Đằng (1288) để lại nhiều học lớn việc tạo thời cơ, chuẩn bị lực lượng, chọn địa hình, đánh vận động, đánh tiêu diệt trận chiến 45 Trong trận đó, nét bật trận Bạch Đằng (1288) Trần Hưng đạo kế thừa sáng tạo truyền thống chiến đấu từ thời Ngô Quyền Lê Hoàn Ở Trần Quốc Tuấn thực kế hoạch tác chiến tính toán kỹ càng, chuẩn bị chu đáo, bước dẫn dắt địch hành động theo kế hoạch ông, đưa chúng vào trận địa chuẩn bị sẵn vào thời điểm thuận lợi, kết hợp quân mai phục thủy với bãi cọc ngầm đóng sẵn lợi dụng quy luật lên xuống thủy triều để đánh trận tiêu diệt địch Để đối phó với đạo quân dày dạn kinh nghiệm chiến đấu hăng say địa hình rộng khô quân ta ứng phó Nhưng Trần Hưng Đạo đưa kế hoạch tác chiến quân thủy với phương châm: “dĩ đoãn chế trường” hạn chế sức mạnh chúng Qua trận Bạch Đằng nhiều trận khác qua rút lui hay phản công, thấy tài huy Trần Quốc Tuấn tướng lĩnh đời Trần việc kết hợp khéo léo binh chủng binh thủy quân Như vậy, biết quân ta thạo thủy chiến; thủy quân Đại Việt có kỉ thuật chiến đấu cao, truyền thống từ kháng chiến chống ngoại xâm từ trước kỉ XIII Về mặt thủy quân, địch lại yếu, nhà huy quân sư thời Trần biết dựa vào sở trường quân ta đánh vào sở đoản quân địch Một cách đánh người Việt Nam lấy yếu thắng mạnh, lấy địch nhiều Trần Quốc Tuấn người nhấn mạnh nguyên tắc “quân cần tinh, không cần nhiều” “lấy đoản binh thắng trường trận”[8,tr377] Nghệ thuật quân ba lần kháng chiến chống quân Mông – Nguyên nghệ thuật quân chiến tranh nhân dân, mà người vận dụng thiên tài Trần Hưng Đạo Với tri thức quân sáng tạo kết hợp tinh thần yêu nước nồng nàn lòng trung thành vô hạn với Tổ quốc, Trần Quốc Tuấn góp phần lớn lao vào việc tổ chức kháng chiến Ông người vận dụng linh hoạt nghệ thuật quân ông cha ta để thực công đấu tranh bảo vệ đất nước, thoát khỏi ách đô hộ giặc Mông – Nguyên, giành độc lập dân tộc 46 3.4 Những học kinh nghiệm vận dụng vào phát triển nghệ thuật quân quân dân ta giai đoạn Trong giai đoạn cách mạng nay, đất nước ta xây dựng, phát triển cục diện hòa bình, ổn định, tiến hành nghiệp công nghiệp hóa, đại hóa đất nước Những thành tựu 20 năm đổi nhiều lĩnh vực, trị, kinh tế- xã hội, văn hóa, giáo dục, quốc phòng-an ninh, quan hệ quốc tế , tạo lực lớn mạnh chưa có lịch sử tồn phát triển dân tộc Đây nguồn lực thực chủ yếu để nhân dân ta khai thác tăng cường sức mạnh bảo vệ Tổ quốc Tuy nhiên, nước ta phải đối mặt với thách thức, nguy diễn biến phức tạp, đan xen, tác động lẫn xem thường Đó nguy tụt hậu kinh tế, chệch hướng XHCN, nạn tham nhũng tệ quan liêu, “diễn biến hòa bình” lực thù địch gây ra, tình hình giới, khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường Nhiều xung đột vũ trang, chiến tranh cục bộ, hoạt động khủng bố, chống khủng bố lợi dụng chống khủng bố để gây chiến tranh có xu hướng lan rộng nhiều nơi giới; nảy sinh nhiều tranh chấp, xung đột lãnh thổ, tài nguyên, dân tộc, tôn giáo Cuộc chạy đua vũ trang diễn quy mô lớn việc sản xuất, mua, bán vũ khí công nghệ cao, xây dựng quân đội đại lấy tin học, vũ khí công nghệ cao làm sở vật chất-kỹ thuật Những biểu an ninh phát triển ngày rõ nét chủ nghĩa khủng bố quốc tế, tội phạm xuyên quốc gia, ô nhiễm môi trường, ma túy, thiên tai Tình hình nước quốc tế nêu trên, đặt yêu cầu mới, cao nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc việc nghiên cứu, bổ sung, phát triển nghệ thuật quân chiến tranh nhân dân đại bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN Đó xây dựng hệ thống lý luận quân tiên tiến đạo hoạt động thực tiễn bảo vệ vững Tổ quốc hòa bình, phát triển, đẩy lùi, ngăn ngừa, thủ tiêu nguy chiến tranh sẵn sàng đánh thắng loại hình chiến tranh xâm lược vũ khí công nghệ cao, đồng thời đánh bại chiến lược “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ, bảo vệ Đảng, Nhà nước, bảo vệ vững chế độ XHCN Từ 47 yêu cầu đó, cần sâu nghiên cứu hoàn thiện phương pháp đấu tranh vũ trang truyền thống; bổ sung, phát triển nghệ thuật quân Việt Nam điều kiện đại Về chiến lược quân chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, cần xây dựng tổ chức thực từ thời bình chiến tranh xảy Trong thời bình, nghiên cứu dự báo nguy đe dọa quân đất nước, đối tượng tác chiến tình xung đột vũ trang chiến tranh; xác định phương thức xây dựng tổ chức sử dụng lực lượng (cả lực lượng vũ trang lực lượng toàn dân) vào tình đấu tranh vũ trang; xây dựng kế hoạch chuẩn bị đất nước, kế hoạch huy động tiềm lực để sẵn sàng đối phó đối phó thắng lợi có xung đột vũ trang chiến tranh xảy Khi có xung đột vũ trang chiến tranh xảy ra, chiến lược quân đề nội dung đạo tổ chức điều hành hoạt động đấu tranh vũ trang phạm vi vĩ mô (chiến lược) quan lãnh đạo, huy quân tối cao đất nước, theo ý định kế hoạch thống Để xác định loại hình tác chiến chiến lược chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, phải vào dự báo đánh giá đối tượng tác chiến, quan trọng phương thức, loại hình tác chiến, biện pháp tác chiến chiến lược mà địch vận dụng; vào tình hình khả mặt đất nước trước trình tiến hành chiến tranh; dư luận nước; điều kiện, đặc điểm môi trường tác chiến chiến lược, Dự báo có loại hình tác chiến chiến lược xuất như: phòng tránh, đánh trả địch tiến công hỏa lực; tác chiến bảo vệ biên giới, hải đảo chống phong tỏa đường biển; tác chiến phòng thủ chiến lược; phòng ngự có ý nghĩa chiến lược; tác chiến phản công chiến lược; tác chiến tiến công chiến lược Về nghệ thuật chiến dịch, cần nghiên cứu giải vấn đề lý luận thực tiễn tiến hành chiến dịch, đồng thời đạo chiến thuật nhiệm vụ, cách đánh vận dụng thủ đoạn chiến đấu để thực mục đích chiến dịch Trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, chiến dịch tiến hành phòng thủ chung đất nước, chiến tranh nhân dân phát triển, tổng hợp hoạt động tác chiến đội chủ lực (Bộ, quân khu) lực lượng khu vực phòng thủ địa 48 phương Chiến dịch diễn nhiều trận chiến đấu đồng thời kế tiếp, liên tiếp tác động lẫn nhau, mà cốt lõi trận then chốt, then chốt định, kết hợp với mặt đấu tranh khác, diễn không gian thời gian định, theo ý định kế hoạch thống nhất, lãnh đạo đạo, huy thống Bộ, quân khu Sự phát triển nghệ thuật chiến dịch có nhiều nội dung, bật chiến dịch Các chiến dịch tiến hành dù mở môi trường tác chiến nào, vào thời gian nào, với loại hình quy mô gì, nằm phòng thủ chung, chiến tranh nhân dân dựa vào khu vực phòng thủ địa phương để đánh địch Khu vực phòng thủ địa phương tảng trận chiến dịch, tạo lực mới, chỗ dựa vững cho chiến dịch thực mục đích nhiệm vụ giao Thế phòng thủ chung đất nước chuẩn bị xây dựng từ thời bình, trình xây dựng phát triển đất nước, điều kiện tạo nên trận đánh địch rộng khắp, căng kéo, thu hút, giam chân, phân tán đối phó địch, bảo đảm cho chiến dịch có điều kiện, thời tập trung nỗ lực giành thắng lợi Về chiến thuật, cần nghiên cứu lý luận thực hành trận chiến đấu, định hình thức, phương pháp, cách đánh thích hợp với đối tượng, với điều kiện môi trường tác chiến cụ thể Chiến thuật chịu đạo chiến lược nghệ thuật chiến dịch, đồng thời tác động trực tiếp đến việc thực nhiệm vụ chiến dịch có tới nhiệm vụ chiến lược Thắng lợi trận chiến đấu, trận then chốt, then chốt định góp phần giành thắng lợi bước cho chiến dịch có tạo đột biến tới nhiệm vụ chiến lược Sự phát triển chiến thuật chiến tranh bảo vệ Tổ quốc nâng lên trình độ mới, đạt hiệu xuất chiến đấu cao chiến thuật có chiến tranh giải phóng trước đây; đồng thời cho phép phát triển số hình thức chiến thuật mới, chiến thuật “tiến công mạng” việc sử dụng công nghệ thông tin phá vỡ huy, hiệp đồng tác chiến hệ thống điều khiển vũ khí công nghệ cao địch 49 KẾT LUẬN CHƢƠNG Trong vòng 30 năm (1258-1288) giặc Nguyên – Mông lần xâm lược nước ta lần bị quân dân Đại Việt đánh bại hoàn toàn, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn có vai trò đặc biệt quan trọng Ông nhà trị – quân đại tài, vua Trần tin yêu, giao quyền Tiết chế, thống suất tất vương hầu, tôn thất, tướng lĩnh, điều động binh nhung, khí giới Khi quân Mông – Nguyên xâm lược lần thứ (1258), ông cử huy tướng lĩnh điều quân thủy bảo vệ vùng biên giới Tây Bắc Trong kháng chiến lần thứ hai (1285) thứ ba (1288), ông cử làm Quốc công Tiết chế, thống lĩnh toàn quân đánh giặc Với tài trị, quân kiệt xuất, với lòng tận trung với vua, với nước, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn triều đình nhà Trần quân dân Đại Việt bảo vệ trọn vẹn độc lập dân tộc, đưa triều đại nhà Trần lên hàng triều đại thịnh trị lịch sử trung đại, để lại học lịch sử có giá trị dựng nước giữ nước Những thành tựu võ công văn trị, giá trị vật chất tinh thần thời Trần làm vẻ vang lịch sử dân tộc, niềm tự hào lớn lao cho Tổ quốc ta Những quan điểm tư tưởng trị – quân ông dựa vào dân, khoan thư sức cho dân, xây dựng khối đại đoàn kết hoàng tộc triều đình, toàn quân nước, phương châm chiến lược “dĩ đoản chế trường”, “quân đội cốt tinh không cốt nhiều, cha con…” tư tưởng tiên tiến, đắn sáng tạo, vượt thời đại, mãi nguyên giá trị 50 KẾT LUẬN Cuộc chiến tranh chống xâm lược Nguyên – Mông nước Đại Việt thời Trần chiến tranh nghĩa đồng thời chiến tranh tự vệ Chúng ta có lực lượng vũ trang tổ chức huấn luyện chu đáo, đất nước chuẩn bị tư sẵn sàng chiến đấu Còn kẻ thù phải nói mạnh, kẻ thù bạo xâm lược phần lớn châu Á, châu Âu đánh đâu thắng Nhưng với tài dùng binh Trần Hưng Đạo, nghệ thuật đạo chiến tranh tự vệ nước nhỏ đánh thắng đội quân xâm lược nước lớn mạnh Đó nghệ thuật đạo đấu tranh vũ trang chiến tranh tự vệ lâu dài dựa vào sức Bên cạnh kết hợp với đánh địch cách đánh mà ta lựa chọn không cho địch đánh theo cách sở trường chúng Cách đánh địch nhà Trần thật phong phú, sáng tạo, không gò bó vào binh thư nước Trần Quốc Tuấn nhấn mạnh nguyên tắc: “quân cần tinh không cần nhiều” “ lấy đoản binh chống trường trận” Chiến thắng quân dân Đại Việt kỷ XIII nói chung chiến thắng đế quốc Nguyên Mông nói riêng góp phần Đập tan ý chí xâm lược quân thù, bảo vệ độc lập, chủ quyến toàn vẹn lãnh thổ Nâng cao lòng tự hào, tự cường dân tộc, củng cố niềm tin cho nhân dân, xây dựng khối đoàn kết toàn dân, bảo vệ đất nước mà phá tan âm mưu lập để xuân lược nước phương Nam đế quốc Mông – cổ Trong giai đoạn nay, xây dựng Bảo vệ Tổ quốc nghiệp mẻ, khó khăn phức tạp, đặc biệt điều kiện giới nước có biến đổi to lớn Con đường giành thắng lợi giai đoạn cần phải kế thừa phát triển thành tựu nghệ thuật quân độc đáo nhà Trần nói chung Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn nói riêng để phát huy sức mạnh tổng hợp vào nghiệp xây dựng bảo vệ Tổ quốc 51 TÀI LIỆU THAM KHẢO Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (1976), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên Nguyễn Hữu Đức (2001), Việt Nam chiến chống xâm lăng lịch sử, Nxb quân đội nhân dân Hoàng Công Khanh (1995), Danh tướng Trần Hưng Đạo, NXB Văn học Trần Trọng Kim (2003), Việt Nam sử lược, Nxb Đà Nẵng Nguyễn Cảnh Minh; Đàm Thị Uyên (2008), Giáo trình lịch sử Việt Nam, tập II, Nxb Đại học sư phạm Nguyễn Phan Quang; Võ Xuân Đàn (2000), Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến năm 1884, Nxb TP.HCM Trương Hữu Quýnh; Phạm Đại Doãn; Nguyễn Cảnh Minh (2009), Đại cương lịch sử Việt Nam, tập I, Nxb Giáo Dục Hà Văn Tấn – Phạm Thị Tâm (1972), Cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông kỉ XIII, NXB quân đội nhân dân Nguyễn Khắc Thuần ( 2010), Đại cương lịch sử cổ – trung đại Việt Nam, NXB giáo dục Việt Nam 10 Bộ quốc phòng viện lịch sử quân Việt Nam (2012), Trần Hưng Đạo nhà quân thiên tài, Nxb trị quốc gia 11 Ủy ban khoa học xã hội nhân văn ( 1971), Lịch sử Việt Nam, tập I, Nxb khoa học xã hội Hà Nội 12 Đào Huy Hiệp(2009), Giáo trình Giáo dục Quốc phòng – An ninh tập 1, Nxb Giáo dục 13 Nguyễn Tiến Hải (2009), Giáo trình Giáo dục Quốc phòng – An ninh tập 2, Nxb Giáo dục 14 Website: http://tapchiqptd.vn 52 … cứu: Nghệ thuật quân kháng chiến chống quân Nguyên – Mông nhà Trần (1258- 1288) 4.2 Phạm vi nghiên cứu: Nghệ thuật quân lần kháng chiến chống quân Nguyên – Mông (1258 – 1288) nước Đại Việt thời nhà. .. Chƣơng 2: Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông (1258 – 1288) Chƣơng 3: Những nghệ thuật quân kháng chiến chống quân Nguyên – Mông xâm lược học kinh nghiệm CHƢƠNG NƢỚC ĐẠI VIỆT TRONG THỜI TRẦN… kháng chiến chống quân Nguyên Mông Nhà Trần (1258- 1288) – Rút học kinh nghiệm từ việc sử dụng nghệ thuật quân Nhà Trần kháng chiến chống quân Nguyên – Mông (1258 – 1288) để áp dụng nghiệp bảo vệ

Xem Thêm :   Thành Cổ Quảng Trị – Cổ tích 81 ngày đêm

Xem Thêm :  Tổng hợp những câu nói tiếng anh hay nhất mọi thời đại

– Xem thêm –

Xem thêm: Nghệ thuật quân sự trong cuộc kháng chiến chống quân nguyên mông của nhà trần (1258 1288), Nghệ thuật quân sự trong cuộc kháng chiến chống quân nguyên mông của nhà trần (1258 1288), Nghệ thuật quân sự trong cuộc kháng chiến chống quân nguyên mông của nhà trần (1258 1288)

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Giáo Dục

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Kiến Thức Chung

Related Articles

Back to top button